Hoe Maxillofaciale Prothetiek levens teruggeeft

De onzichtbare strijd achter een zichtbare verandering

Maxillofaciale prothetiek: het woord alleen al maakt duidelijk dat dit geen alledaagse discipline is. Het is een vakgebied dat begint waar reguliere tandheelkunde ophoudt. Wie een deel van zijn neus, kaak of gehemelte verliest door een tumor, verliest veel meer dan we van buitenaf kunnen zien. Praten, slikken, eten, lachen, het wordt allemaal aangetast. En misschien nog ingrijpender: het aangezicht verandert zó dat het dagelijkse leven ineens vol drempels zit. Peter schetst hoe vroeg in het traject een MFP-specialist betrokken raakt. “We denken al mee vóór de operatie. De chirurg staat centraal in het traject van genezing, maar wij kijken meteen mee naar hoe we iemand straks kunnen helpen functioneren.” Een patiënt komt dus niet pas wanneer het defect er al is; de planning begint vaak al op het moment van diagnose.

Handwerk dat levens verandert

Hoewel digitale technieken hun intrede doen, blijft het vak op veel gebieden traditioneel. Protheses worden met de hand opgebouwd in was, in vorm gebracht, opnieuw aangepast en uiteindelijk gegoten in siliconen. Een neus wordt bijvoorbeeld eerst anatomisch gemodelleerd, daarna in was gepast en vervolgens in siliconen uitgevoerd. Daarbij wordt de kleur zorgvuldig afgestemd op de huid van de patiënt. “Soms zelfs in ’zomer-’ en ’wintervarianten’, omdat een neus nou eenmaal anders oogt in verschillende seizoenen”, merkt Peter op. Dat handwerk blijft noodzakelijk, benadrukt hij. “De scanners zijn nog niet precies genoeg om complexe bovenkaakdefecten goed vast te leggen. Maar het wordt beter, en ik verwacht dat dit over een paar jaar wél kan.” Toch is elke prothese veel meer dan een technisch product. Het is iets dat iemand een stukje vrijheid teruggeeft. Een patiënt moet ermee leren leven, want het eigen weefsel komt nooit terug. Maar het verschil tussen géén neus en een siliconen neus is in sociale interactie immens. Peter: “Je kunt het niet verbergen als er iets ontbreekt in je gezicht. Met een prothese durf je weer naar buiten.”

De impact op de patiënt: van handicap naar hanteerbaarheid

Het blijft een handicap, benadrukt Peter. Het doel is niet om iemand er exact uit te laten zien zoals voorheen, dat is onmogelijk, maar om functionaliteit en eigenwaarde terug te brengen. “Je moet verwachtingen temperen. Mensen hopen vaak dat ze weer worden zoals vóór de operatie. Dat lukt niet. Je leert leven met wat er is teruggegeven.”
Een gehemelteprothese illustreert dat treffend. Zonder die opvulling ontsnapt lucht via het gat dat na een operatie ontstaat, waardoor spreken vrijwel onmogelijk wordt. Met de prothese keert verstaanbaarheid terug, net als het vermogen om te slikken en te eten. De mooiste momenten blijven de eerste passessies. Dan ziet iemand voor het eerst hoe de reconstructie het gezicht weer in balans brengt. “Dat zijn hele emotionele momenten”, zegt hij. “Je geeft mensen iets terug dat ze kwijt waren.”

Een vak dat begint bij menselijkheid

Peter Rijsemus’ loopbaan begon in de angsttandheelkunde. Door de zorg voor zijn broer met het syndroom van Down had hij van jongs af aan een natuurlijke affiniteit met patiënten die extra begeleiding nodig hebben. “Ik vond het menselijke aspect altijd het belangrijkste.” Via het Radboud UMC belandde hij in de oncologische tandheelkunde, een wereld die emotioneel zwaar kan zijn, maar waar de impact enorm is. Hij combineert zijn werk bij bijzondere tandheelkunde bewust met een reguliere praktijk. Die afwisseling houdt het werk mentaal gezond. “Hier moet ik diep nadenken, veel overleggen, veel puzzelen. Daarna is het fijn dat je in de normale praktijk even routine hebt.”

Technologie versnelt, maar vervangt het vak niet

Digitale mogelijkheden veranderen de manier waarop reconstructies worden gepland. In 3D-modellen kan een chirurg de tumor digitaal wegknippen, waarna Peter meekijkt met het virtuele reconstructieplan. Bot uit het kuitbeen wordt digitaal passend gemaakt, mallen worden 3D-geprint en implantaatposities kunnen vooraf exact worden bepaald. Het resultaat: kortere operatietijden en voorspelbaardere uitkomsten. “De operatie heb je eigenlijk vooraf al gedaan. Dat maakt het heel nauwkeurig”, concludeert hij. Toch blijft het fysieke modelleren voorlopig een kern van het vak. Er is simpelweg nog geen scanner die een complex aangezichtsdefect in één keer goed vastlegt.